ODRŽAVANJE SKUPŠTINE, UZROCI, ODLUKE, POSLEDICE

Još pre prvog svetskog rata, u vreme Austro-ugarske monarhije bila su velika previranja i težnje za oslobađanjem. Po završetku rata, raspadom monarhije, postavljale su se nove granice država i posebno pitanje bilo je položaja prostora današnje Vojvodine i stvaranje nove države svih Slovena. Velika narodna skupština prisajedinjenja dogodila se u Novom Sadu  dvadeset petog novembra 1918 odmah po završetku Drugog svitskog rata.

To je bio istorijski događaj nakon raspada Austrougarske monarhije i stvaranja nove države Južnih Slovena. Istoriska je činjnica da je prvo stvorena Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca potom Kraljevina Jugoslavija. Tako je ostvaren dugogodišnji san bunjevačkih velikana koji su se zalagali za stvaranje države u kojoj bi živeli svi Južni Sloveni. Činjenica je bila da su se pre stvaranja nove države događali ozbiljni preduslovi i politička borba za način ujedinjenja nakon raspada Austrougarske Monarhije.

Za  Bunjevce to je bila dilema kako krajeve koji su bili u Austrougarskoj monarhiji, a u kojima su u najvećoj meri živeli Bunjevci, došli seobom još u sedamnaestom veku, uneti u novu državu. Uglavnom se to odnosilo na prostor između Subotice, Sombora i Baje – tako zvani “Bajski trogao”. Osnovni problem je bio dali prvo ove prostore, tad Baranju, Srem, Bačku i Banat, prvo pripojiti u Zagrebu preko Hrvatske ili ih direktno pripojiti tada Kraljevini Srbiji, pobednici u Prvom svetskom ratu. Ta dilemma bila je aktuelna bukvalno do dan pre Skupštine u Novom Sadu. Ispred Bunjevaca tad je glavnu ulogu imao Pop Blaško Rajić.

Velika narodna skupština Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Banatu, Bačkoj i Baranji,
održana u Novom Sadu 25. novembra 1918.
Skupština je proglasila prisajedinjenje Banata, Bačke i Baranje Kraljevini Srbiji.

Srpsko i ostalo slovensko stanovništvo dolazak srpske vojske smatralo je oslobođenjem, i srpski politički prvaci pristupili stvaranju narodnih odbora kao novih organa vlasti. Najznačajniju ulogu u tom procesu imao je Srpski Narodni Odbor iz Novog Sada, koji je preduzimao korake u cilju objedinjavanja i međusobnog usklađivanja rada svih narodnih odbora na području Banata, Bačke i Baranje. Doneta je odluka o izboru poslanika za Veliku narodnu skupštinu, a prema proglasu objavljenom 17. novembra 1918, pravo glasa imali su Srbi, Bunjevci i ostali Sloveni, oba pola, sa navršenih dvadeset godina. Poslanici su birani po opštinama, po jedan poslanik na hiljadu građana, a izabrani su na javnim zborovima, aklamacijom.

Sazvana je Velika narodna skupština Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Banatu, Bačkoj i Baranji, i održana je 25. novembra 1918. godine u Novom Sadu, uz prisustvo 757 delegata, od kojih je bilo 578 Srba, 84 Bunjevca, 62 Slovaka, 21 Rusin, 6, Nemaca, 3 Šokca, 2 Hrvata i 1 Mađar. Jašo Tomić, predsednik SNO Novi Sad, bio je predlagač glavnih odluka. Jašo Tomić se najpre kraćim govorom obratio ovom istorijskom skupu, a potom je pročitao predloge, koje je Skupština prihvatila, proglasivši prisajedinjenje tih oblasti Kraljevini Srbiji. Glavni predstavnik i govornik na Skupštini ispred Bunjevaca bio je Pop Blaško Raić.

Prvi put pravo glasa imale su i žene. Na skupštini su učestvovale četiri Bunjevke.

Nakon prisajedinjenja 25. novembra, već 01. decembra proglašena je Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca u Beogradu, u kući Krsmanovića na Terazijama, čime je ostvareno ujedinjenje Kraljevine Srbije (sa prethodno prisajedinjenim Vojvodinom, Crnom Gorom i Dalmacijom) i Države SHS. Proglašenje je izvršio regent Aleksandar I Karađorđević u ime kralja Petra I.

ZAJEDNIŠTVO JE NAŠ PUT

Na skupštini prisajediinjenja Bunjevci su putem svojih predstavnika učestvovali kao jedan od Južnoslovenskih naroda. Međutim novostvorena Kraljevina nije sadržavala ime Bunjevaca kao naroda osnivača. Iz te činjenice nastala je krilatica da su Bunjevci kao autohton narod postojali u stvarnosi samo pet dana.

Naime po istorijskim podacima na velikoj narodnoj skupštini bunjevci su učestvovali kao jedan od autohtonih Južnoslovenskih naroda (578 Srba, 84 Bunjevca, 62 Slovaka, 21 Rusin, 6, Nemaca, 3 Šokca, 2 Hrvata i 1 Mađar), a u osnivanju Kraljevine nisu navedeni i od tud smatranje da je tada nastala hrvatizacija Bunjevaca koja na žalost traje i danas.

Bez obzira na tu činjenicu Bunjevci su taj čin smatrali istorijski važnim za sebe i od tada državu Srbiju i danas satraju za svoju matičnu državu i javno govore krilaticu “Braća uvek i uvik zajedno” i smatraju da je samo zajedništvo Bunjevaca i Srba naš put.

Na zgradi u centru grada nalazi se tabla koja ovaj događaj obeležava. 

Godinama je obaj događaj bio zapostavljen, sve dok grad Novi sad sa Bunjevačkim i drugim udruženjima nije pokrenuo obeležavanje tog datuma postavljanjen venca poštovanja na tablu. Venac je postavljan svake godine zajedno sa Bunjevačkim kulturnim centrom iz Novog sada.

Tim povodom držani su prigodni govori kojima je davan značaj ovog čina. Konačno je usvojeno da 25. Novembar bude proglašen  za DAN VOJVODINE na Skupštini APV 2018. godine. Svake godine obeležavanje je bilo od strane grada Novog sada zajedno sa Bunjevačkim kulturnim centrom u Novom sadu i Nacionalnim savetom.

I ove godine je Bunjevački kulturni centar sa neformalnim udruženjem „Studentski klub“ iz „Bunjevačke kuće u Novom Sadu“, nakon grada Novog Sada samostalno postavio obeležje i odao počast tom događaju i to postavljanjem venca od nove slame sa proslave dužijance. Ovim činom zadržana je tradicija i nada da se i u buduće obeležava ovaj datum sa gradom Novim Sadom.

OBELEŽJE U „BUNJEVAČKOJ KUĆI“

Nakon položenog venca u „Bunjevačkoj kući“ Studentski klub je zajedno sa Bunjevačkim kulturnim centrom otvorio izložbu slika od slame i narodne nošnje u znak podrške obeležavanju tog istorijskog datuma i u znak zajedništva pod parolom „Zajedništvo je naš put“.

Za Bunjevce nema značajnijeg i važnijeg dana od tog kad je Vojvodina prisajedinjena Kraljevini Srbiji, danas Republici Srbiji.. Pokazano je time, koliko naše zajedništvo ne može ničim da se sruši i koliko poštujemo i volimo sve one koji žive u višenacionalnoj Vojvodini, u Srbiji.

Posledice su višestruko pozitivne. Danas Bunjevci u Srbiji čine nacionalnu manjinu i po zakonu biraju svoj Nacionalni savet. Zahvaljujući tom činu i danas se neguju kultura, tradicija i jezik, a time identitet, što se konstantno putem Nacionalnog saveta i udruženja održava. Posvećenje žita, kosidba – Ris, Dužijanca, i mnoge druge manifestacije.

U tim manifestacijama su i danas državni praznici Bunjevaca koji kao nacionalna manjina žive u Republici Srbiji, svojoj matičnoj državi.